شبكه اطلاع رسانی مانا

کد خبر : 87062514
مشکلات و راهکارهای تامین نیروی انسانی دریانورد

(1387/6/23 17:1)

صنعت دریانوردی به عنوان یکی از قدیمی ترین صنایع دنیا در کشورهای توسعه یافته نقش مهمی در زمینه پیشرفت این کشورها بازی می کند و امروزه که با انتقال وسیع تکنولوژی، کشتی ها پیشرفته تر شده اند نیاز به خدمه و افراد کمتری خواهند داشت.
در کشورهای در حال توسعه تعداد افرادی که به این صنعت وارد می شوند در مقایسه با کشورهای توسعه یافته کمتر است دلایل زیادی برای این عدم استقبال وجود دارد یکی از این عوامل وجود فرصتهای بیشتر و بزرگتر در خشکی نسبت به دریا است.
آنچه که می خوانید رویکردی است به شناخت چالش های پیش روی نیروی انسانی دریانورد در قرن 21 و نقش مهمی که آموزش در حل این مشکلات دارد.
دریانوردی از زمانی که بشر فهمید، آب بهترین شیوه حمل کالا و افراد و ارزانترن و راحترین مسیر دسترسی به مقصد است بوجود آمد و با قایق های پارویی آغاز شد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی این حرفه دچار تغییرات و تحولات گسترده ای شده و دریانوردان نسبت به سالها پیش که هر کس به ماجراجویی علاقه داشت و با میل و رغبت خطرات دریا را می پذیرفت و بدون هیچ مشکل و مانعی می توانست به دریانوردی بپردازد، بسیار متخصص تر شده و در این بین پیشرفت حمل ونقل دریایی از زمان کشتیرانی با بادبان تا موتورهای درون سوز خود گواهی بر نیاز به تخصص و تجربه بالا برای هدایت کشتی است.
دریانوردی به اندازه ای رشد کرده که بعنوان حرفه ای که نیازمند مهارت ودانش بالایی برای بکارگیری این شیوه حمل و نقل است هر روز با تحولات متعددی روبرو است به همین علت دریانوردی به موضوعی کاملا علمی تبدیل شده و تنها هنر هدایت کشتی کافی نیست.
دریانوردی قلب صنایع دریا است به طوری که بدون کشتی هیچ تجارتی صورت نخواهد گرفت و هیچ کالایی منتقل نخواهد شد.
در سالهای اخیر انتقادات زیادی از فقدان مهارت و استانداردها در نیروی انسانی و اشتباهات انسانی که عامل تصادفات دریایی است مطرح شده به طوری که طبق اظهارات مقامات سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) و دیگر منابع، افسران فاقد توانایی لازم برای انجام وظایف خود در محل کار هستند.
این در حالی است که تحولات این حوزه می طلبد دریانوردان و خصوصاً افسران تحت آموزشهای مصوب و در موسسات و محیطهای تعیین و تصویب شده، قرار گیرند. آنها همچنین باید تواناییهای خود را در زمینه های اداره، ارتباط برقرار کردن، ادراک و تجزیه وتحلیل، فهم زبان انگلیسی (زبان بین المللی و مشترک) و بسیاری از مهارتهای دیگر به اثبات برسانند و قبل از اینکه پستی را عهده دار شوند شایستگی خود را در مدیریت و استفاده از اختیارات آن مقام احراز کنند.
بنابراین بر عهده شرکتهاست که اطمینان حاصل کنند افسرانی که در استخدام آنها هستند شایستگی های مذکور را برای اجرای قوانین ونیازهای سازمانی به جهت کشتیرانی ایمن وکارا دارا باشند.

آموزش دریانوردی
تغییر تجارت دریایی از حمل محموله های کوچک بوسیله کشتی های کالای عمومی با ظرفیت 24000 DWT تا حمل محموله های بزرگ امروزی نیازمند حمل کننده ای ویژه مانند LNG، تانکرهای حمل مواد شیمیایی و کالاهای فله است و لازم است دریانوردانی که با این کشتی ها کار می کنند مهارتهای ویژه داشته باشند. بنابراین شایستگی هایی که امروزه برای کشتیرانی لازم است متناسب با تغییرات رخ داده متفاوت از گذشته خواهد بود. امروزه آموزشهای مطابق با این تغییرات نه تنها متناسب با قوانین باید باشد بلکه باید بتواند نیازهای صنعت را هم برآورده سازد.
تدوین کنوانسیون بین المللی درباره آموزش، اعطای گواهینامه و نگهبانی دریایی در سال 1978 و اصلاحیه های متوالی آن در سالهای 1995 و 1997 که امروزه بیشتر بنام STCW95 شناخته می شود نشان دهنده نیازهای عمده برای تغییر آموزش دریانوردان است.
بعضی از این آموزشها نیازمند گذراندن دوره های خاص است وقبل از آنکه افراد بتوانند مسئولیت بالاتری را قبول کنند باید این دوره ها را بگذرانند بنابراین یک دریانورد، خصوصاً یک افسر برای قبول پست فرماندهی یا مسئولیتهای بالاتر حداقل باید 6 الی 7 سال تجربه کار در دریا را داشته باشد.برای کسب گواهینامه افسر کادر تجربه ای سه ساله لازم است و شخصی که در پی دریافت مدرک شایستگی بالاتر باشد، حداقل 7 سال از زمان پیوستن اش به صنعت دریانوردی باید گذشته باشد از همین رو زمان ساخت یک کشتی از زمانی که برای آموزش یک افسر هزینه می شود کمتر است.
در زمینه توسعه منابع انسانی باید تاکید زیادی بر روی ایجاد نیروی انسانی ماهر که قادر به برآورده کردن نیاز شرکتهای دریایی باشند، صورت گیرد در واقع این امر باید شامل آموزش طیفهای مختلفی از افراد باشد که توسط بخش ها و موسسات دولتی و خصوصی فراهم آید . این آموزشها می تواند از دوره های کوتاه مدت و سمینارهای کاربردی و برنامه های مختلف برای افراد در حال آموزش و فارغ التحصیل تشکیل شده باشد.
این سرمایه گذاری در ساخت زیربنای آموزشی باعث افزایش کیفیت، بهره وری و مهارت نیروی کار ما خواهد شد.
تجارت جهانی از طریق دریا در سال 2007 افزایش یافت و ظرفیت ناوگان شرکتهای کشتیرانی هم با تحویل کشتی های جدید بیشتر شده است. رشد ناوگان جهانی در سال گذشته میلادی، 6/8 درصد بوده که نسبت به سال قبل از آن ( در سال 2006 ،2/7درصد) 4/1درصد افزایش نشان می دهد.

عرضه وتقاضای نیروی انسانی
طبق آمار های ارائه شده تا سال 2012 میلادی حدود 27 هزار نفر کمبود نیروی انسانی دریانورد در جهان وجود خواهد داشت که اگر به این تعداد آمار افرادی که ظرف 10 سال آینده بازنشسته می شوند را اضافه کنیم این رقم از 27 هزار نفر فراتر خواهد رفت.
سوال این است که آیا مشکل کمبود افسران در ناوگان تجاری را می توان حل کرد؟
همانطور كه امروزه شاهديم در كشورهاي توسعه يافته يا در حال توسعه ،تعداد افراد جوان كه قصد پيوستن به دريا را دارند کاهش یافته به طوری که نمونه هاي آن را مي توان در انگلستان ،استراليا، ‍ژاپن و سنگاپور دید اما چرا اين اتفاق رخ مي دهد؟
علت آن بسيار ساده است، تفاوت دستمزد كار روي دريا و خشكي بسيار اندك است. بنابراين چرا شما در دريا و دور از خانواده باشيد در حاليكه مي توانيد همان دستمزد را تقريبا در نزديكي خانه بدست آوريد.اين چالش در بين كشورهاي در حال توسعه بسیار بیشتر از كشورهاي توسعه يافته به چشم مي خورد، بویژه در منطقه آسيا.
دليل ديگر براي اينكه چرا نسل جديد تمايلي به رفتن روي آب ندارد اين است كه امروزه فرصتهاي موجود در خشكي ساختارمندتر بوده و نحوه ترقي و پيشرفت در آنها نسبت به دريا روشن تر است و حتي اگر آنهايي كه زندگي روي دريا را انتخاب مي كنند خيلي سريع ترفيع يابند لازمه آن طي مراحل پيوسته و ثابت است و این در حالی است که اگر روزي دريانوردي تصميم به كار روي خشكي بگيرد بايد از صفر شروع كند.

فرصت هاي آموزشي
دريانورداني كه تصميم مي گيرند در خشكي كار كنند بزودی به این نکته پی خواهند برد که نیازمند کسب مهارتهاي اضافه براي انطباق با كار در محيط جديد خشكي و احراز شايستگي مربوط به آن شغل هستند.
آموزشهاي كه به دريانوردان در اكثر كشورها داده مي شود هنوز محدود به مهارتهاي لازم براي محيط دريا است و در اكثر كشورها آموزش با هزينه شخص علاقمند يا دريانوردان صورت مي گيرد. بنابراين آنها تنها نوع مشخصي از آموزش را كه مناسب با شغل آنهاست كسب مي كنند و ديگر مهارتهاي مكمل مانند ادراك، مالي و حسابداري، ارتباطات و مهارتهاي انساني و خيلي مهارتهاي ديگر در طول ورود فرد به بخش دريايي به او آموزش داده نمي شود.
بسياري از آنها كه براي كار از دريا به خشكي مي آيند مجبور به يادگيري تجربي شغل جديد ، پذيرش ريسك شكست و ورشكستگي هستند در این بین بعضي ممكن است منصرف شده و به دريا بازگردند.
اين شرايط باعث دلسرد شدن آنهايي كه قصد انتخاب اين شغل را دارند مي شود و آنها نگران این خواهند بود كه با ورود به اين حرفه ديگر امكان انتخاب شغل ديگري را زندگي نداشته باشند.
موضوع ديگر طول دوره آموزش بويژه در مورد افسران كشتي است ساخت يك كشتي جديد زمان كمتري نسبت به آموزش افسران لازم دارد. حدود 5/1 الي 2 سال ساخت يك كشتي و تحويل آن طول مي كشد اما حدود 7 الي 10 سال لازم است تا يك افسر بتواند بالاترين گواهينامه حرفه اي را كسب كند و حدود 5 سال ديگر تجربه لازم است تا يك افسر شايستگي و شرايط رسيدن به مقام فرماندهي را كسب كند.
با رشد سالانه 8 درصدي تناژ كشتيراني ، اين سوال مطرح مي شود كه چه تعداد افسر براي اداره و بكارگيري در اين كشتي ها وجود دارد؟
طبق آمارها در پايان سال 2005 میلادی 4/68 كشتي جديد وارد ناوگان دریایی جهان شده كه اگر بر مبناي مفروضات هر كشتي نيازمند 8 افسر و تقريبا 13 خدمه باشد، صنعت دريانوردي نيازمند 2/547 افسر و 2/889 ملوان بوده است.
در مورد تعداد ملوانان نگراني وجود ندارد اما افسران مورد نياز را از كجا مي توان تامين كرد؟
توسعه اتوماسيون و تکنولوژی کشتیها ممكن است نياز به استخدام ملوانان را كاهش دهد اما نمي توان هيچ كدام از نقشهاي افسران را نمی توان به اتوماسیون و تکنولوژی واگذار کرد.
تفاوتهاي فرهنگي و ارتباطي
با توجه به كمبود نيروي انساني ، ديگر به شكل سنتي نمي توان از يك کشور و مليت نيروي انساني لازم خود را تامين كرد. امروزه ما افسران و ملوانان با مليتهاي مختلف و از محيطهاي متفاوت را روي كشتي ها مي بينيم. با اين شرايط تمايل به دانستن زباني كه با آن بتوان ديگر زبانها را فهميد و تعبير و تفسير كرد وجود دارد زيرا عدم درك صحيح ريشه بسياري از تعارضات است. حتي بعضي از شركتهاي كشتيراني سعي مي كنند با معرفي فرهنگ سازمان خود به خدمه اين مسئله راحل كنند اما بايد به اين نكته هم توجه كرد كه انطباق يافتن با فرهنگ جديد مستلزم گذر زمان است كه متاسفانه چون معمولا شما بيش از یک سال در آن محيط باقي نخواهيد ماند زياد هم موثر نيست.

رقابت با ديگر بخشهاي دريايي
كشتيراني تنها بخشي نيست كه به افرادي با دانش دريايي نياز دارد ، بخش هاي ديگر مانند صنايع گاز و نفت هم به اين افراد نيازمند هستند، فعاليتهايي چون اكتشاف، استخراج و انتقال نفت و گاز از آبهاي عميق دريا به ساحل و ديگر عمليات مشابه نيازمند دانش دريايي است. با افزايش تقاضا و بالا رفتن قيمت نفت در بازارهاي جهاني ، اين صنايع مي توانند حقوق و مزاياي بالاتري را براي جذب افراد با دانش و مهارت بالاي دريايي بپردازند، پس بطور غيرمستقيم چالشي را براي بخش كشتيراني بوجود مي آورند.
افول اقتصادي دنيا و به ويژه در كشورهاي آسيايي در دهه 90 باعث تشديد كمبود نيروي انساني دريايي شده است.همانطور كه قبلا گفته شد نمي توان زمان ساخت يك كشتي را با زمان لازم براي آموزش افسران مقايسه كرد. هزينه هاي منابع انساني كه حدود 25 الي 35 درصد كل هزينه عملياتي كشتي را بخود اختصاص مي دهد ، مي تواند به عنوان اهرمی در كاهش هزينه مورد استفاده قرار گيرد. به همين شكل هزينه آموزش دانشجويان اين رشته مي تواند به عنوان وسيله اي براي كاهش هزينه ها استفاده شود. اين مسئله بطور غير مستقيم روي كمبود نيروي انساني در صنعت دريايي اثر مي گذارد.

پيشنهادات
هيچ ميان بري براي اينكه مطمئن شد افسران واجد شرايط و شايسته روي كشتي جاي گرفته اند در حاليكه ايمني مسئله اصلي باشد ، وجود ندارد. كاري كه امروزه مي توان براي اين صنعت به منظور حفظ بقايش انجام داد اين است كه تلاش كرد آموزش حرفه اي را با افزايش رفاه براي افسران فراهم كرد و بسته هاي مختلف مزايا را براي دريانوردان و خانواده آنها بوجود آورد و بطور همزمان تلاش كرد تا با پذيرش و آموزش بيشتر دانشجويان دريانوردي كمبود موجود در اين صنعت را رفع كرد.
يكي از تلاشها به منظور جلوگيري از ریزش فرماندهان و افسران سطوح مديريتي ايجاد پستهاي اضافي در شكل ستادي و اداري است بگونه اي كه يك افسر اداري مثلا بر تشريفات اداري نظارت داشته باشد اين پست نيازمند آموزش و مهارت زیاد نيست.
حجم كار افسران مهندس در موتورخانه كشتي را هم مي توان با پذيرش ديگر فارغ التحصيلان مهندسي مانند مهندسي مكانيك( گرايشهايي غير از مكانيك موتور كشتي) كاهش داد زيرا تعداد نيروي كار در اين رشته زياد است البته آنها بايد دوره آموزشي در زمينه ايمني و عمليات كشتي قبل از شروع به كار روي آن را گذرانده باشند.
چيزي كه نمي توان آنرا حذف كرد آموزش است مهم نيست كه افسران به چه كاري مشغولند، نبايد از مشاركت افسران رده پايين در مديریت كشتي امتناع كرد چرا كه اين افسران رده پايين در آينده كساني خواهند بود كه بايد كشتي را هدايت كنند و آنها اكنون بايد به كسب تجربه بپردازند نه زمانيكه خود جز افسران ارشد شدند چون آن زمان بسيار دير است. شركتهاي كشتيراني همچنين بايد در آموزش و توسعه منابع انساني سرمايه گذاري كنند زيرا آنها نياز دارند كه براي كاهش كمبود نيرو، منابع خودشان را بوجود آوردند.

نتيجه گيري
تقريبا 90 درصد تجارت جهاني از طريق كشتي و دريا صورت مي گيرد اگر تجارت جهاني از طريق دريا سالانه 8 درصد رشد داشته باشد لازم است كه متناسب با آن نيروي لازم هم آموزش ديده و تربيت شود. اما با توجه به نرخ بالاي فرسايش حاضر و بازنشستگي آينده تنها این 8 درصد رشد براي رفع كمبود نیروی انسانی دریانورد كافي نيست. در نتيجه براي رفع مشكل تقاضا در آينده به تعداد بيشتري نيروي انساني نياز خواهد بود.
شركتهاي كشتيراني و كل صنایع مربوط مانند بنادر، سازمانهاي دريايي و صنایع نفت و گاز مجبور به بررسي و ايجاد نيروي انساني مورد نياز خود دارند زيرا كه نياز مبرم به نيروهاي انساني يك بخش را نمي توان با بكارگيري نيروهاي بخشهاي ديگر حل كرد.

نویسنده: امیر قائدی حیدری کارشناس مدیریت وبازرگانی دریایی

ارسال به پست الکترونیکی